Revalidatie na een heupprothese: fasen, oefeningen en herstel
Revalidatie na een heupprothese begint meestal al op de dag van de operatie of de dag erna. In Nederland duurt de fysiotherapie gemiddeld twee tot drie maanden. De eerste vier tot zes weken loopt u met krukken, na ongeveer twee maanden kunt u de meeste dagelijkse dingen weer doen, en volledig herstel duurt vaak drie tot zes maanden, soms tot een jaar. Hieronder leest u per fase wat u kunt verwachten, welke oefeningen vaak worden gebruikt, hoe u het lopen veilig opbouwt en bij welke signalen u direct contact opneemt met het ziekenhuis.
Kort samengevat
De fysiotherapie start meestal op de operatiedag of de dag erna. U komt dan onder begeleiding uit bed en krijgt loopinstructies.
Reken op twee tot drie maanden fysiotherapie en drie tot zes maanden tot een jaar voor volledig herstel.
Krukken gebruikt u meestal vier tot zes weken. Uw fysiotherapeut bepaalt wanneer u ze kunt afbouwen.
Fietsen kan vaak na zes weken, zwemmen na acht weken, maar alleen na overleg met uw orthopeed of fysiotherapeut.
Bel het ziekenhuis bij koorts van 38,5 °C of hoger, een rode of warme wond, heel veel pijn of pijn in uw kuit.
Inhoudsopgave
Hoe lang duurt de revalidatie na een nieuwe heup?
Volgens ReumaZorg Nederland duurt fysiotherapie na een heupprothese gemiddeld 2 tot 3 maanden. Het totale herstel kan 3 tot 6 maanden duren, en bij sommige mensen tot een jaar. De Sint Maartenskliniek noemt een gemiddelde revalidatie van ongeveer drie maanden, waarbij volledig herstel langer dan vier maanden kan duren.
Die getallen zijn gemiddelden. Uw eigen herstel kan sneller of trager gaan, en dat zegt niets over de vraag of de operatie geslaagd is. Onderstaand overzicht helpt u om uw verwachtingen realistisch te houden.
Periode | Wat meestal lukt | Waar u op let |
Dag 0 tot 2 | Uit bed komen, eerste stappen met looprek of krukken | Begeleiding door de ziekenhuisfysiotherapeut |
Week 1 tot 4 | Korte stukjes lopen met twee krukken, zelfstandig wassen en aankleden | Bewegingsbeperkingen die u in het ziekenhuis kreeg uitgelegd |
Week 4 tot 6 | Afbouwen van krukken in overleg, langere wandelingen | Looppatroon zonder manken |
Week 6 tot 8 | Fietsen (lage instap), in bad stappen | Toestemming van orthopeed of fysiotherapeut |
Week 8 tot 12 | Zwemmen, meeste dagelijkse activiteiten | Opbouw van kracht en conditie |
Maand 3 tot 12 | Werk, sport en langere afstanden | Werk in overleg met de bedrijfsarts |
De eerste dagen in het ziekenhuis
De eerste stap zet u vaak sneller dan u verwacht. Bij ReumaZorg Nederland staat dat u na een controlefoto onder begeleiding uit bed komt en direct oefeningen en loopinstructies krijgt. Het Diakonessenhuis start de fysiotherapie meestal al op de operatiedag.
Voordat u naar huis gaat, oefent u de handelingen die u thuis nodig hebt. Het Wilhelmina Ziekenhuis Assen laat patiënten vóór ontslag oefenen met opstaan, het gebruik van loophulpmiddelen, drempels, stoepranden en zo nodig traplopen. U leert daar ook welke bewegingen en houdingen u de eerste zes weken beter vermijdt. Die beperkingen verschillen per operatietechniek en per ziekenhuis. Houd u daarom aan wat uw eigen team u uitlegt, ook als een vriend of een website iets anders zegt.
Veel mensen gaan binnen een paar dagen naar huis. Thuiszorg of een revalidatiecentrum is lang niet altijd nodig. Wel helpt het om vooraf te regelen wie u de eerste weken bij boodschappen en zwaar huishoudelijk werk helpt.
Fase per fase: zo bouwt u uw herstel op
Week 0 tot 6: beschermen en mobiliseren
In deze fase geneest de wond en wennen de spieren rond uw heup aan de nieuwe situatie. Het doel is veilig bewegen, zwelling beperken en zelfstandig worden in huis. U loopt met krukken en doet meerdere keren per dag korte oefeningen. Het Diakonessenhuis adviseert om liever vaak kort te wandelen dan lang achter elkaar. Warmte, zwelling en een bloeduitstorting zijn in de eerste maanden normaal en verdwijnen meestal geleidelijk.
Week 6 tot 12: kracht en looppatroon
Na ongeveer zes weken vervallen vaak de bewegingsbeperkingen en bouwt u de krukken af. Nu verschuift de aandacht naar spierkracht, balans en een soepel looppatroon. De bilspieren en heupspieren aan de zijkant zijn hier belangrijk: zij houden uw bekken stabiel als u op één been staat, bij elke stap. Zijn ze nog zwak, dan gaat u manken of zwaait uw bovenlichaam naar opzij. Dat oefent u gericht weg.
Maand 3 tot 12: terug naar werk, hobby en sport
In de laatste fase werkt u aan conditie, uithoudingsvermogen en de specifieke bewegingen die u nodig hebt: lang staan op het werk, tuinieren, wandelen in de duinen of terug naar uw sport. Wie wil weten hoe zo’n stapsgewijze krachtopbouw rond de heup in de praktijk werkt, vindt een voorbeeld in een zesweeks krachtplan voor de heupbuigers. Dat schema is geschreven voor een spierblessure. Na een prothese bepaalt uw fysiotherapeut wanneer en hoe zwaar u traint.
Lopen na een heupoperatie veilig opbouwen
Hoe lang u krukken gebruikt, verschilt per ziekenhuis en per persoon. Het Diakonessenhuis adviseert de eerste vier weken twee krukken, ook als het lopen al goed lijkt te gaan. De Sint Maartenskliniek noemt zes weken, waarna veel mensen korte stukjes in en rond huis zonder krukken lopen. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis laat u de krukken houden zolang de fysiotherapeut dat nodig vindt, op basis van uw looppatroon en stabiliteit.
Dat laatste is de kern. Krukken bouwt u af wanneer de spieren rond uw heup sterk genoeg zijn, niet op een vaste datum. Een gangbare opbouw is:
Lopen met twee krukken, binnen en korte stukjes buiten.
Binnenshuis met één kruk, aan de kant van het goede been, buiten nog met twee.
Binnenshuis zonder kruk, buiten met één kruk.
Helemaal zonder krukken, eerst korte afstanden, daarna langer.
Let bij elke stap op uw looppatroon. Mankt u, dan is de volgende stap nog te vroeg.
Traplopen met een nieuwe heup
Onthoud de vuistregel van het Wilhelmina Ziekenhuis: trap op zet u eerst het goede been, trap af eerst de kruk en het geopereerde been. Houd waar het kan de leuning vast. Veel mensen onthouden het met: “het goede gaat naar de hemel, het slechte naar beneden”.
Oefeningen na een heupprothese
De Nederlandse richtlijn Totale Heupprothese maakt onderscheid tussen twee groepen. Hebt u een verhoogd risico op vertraagd herstel of complicaties, dan adviseert de richtlijn oefentherapie met spierkrachttraining, conditietraining en functionele training onder begeleiding. Zonder verhoogd risico kan het volstaan dat een fysiotherapeut u zelfstandige oefeningen aanleert en controleert of u ze goed uitvoert.
In beide gevallen oefent u zelf dagelijks. In de eerste weken bestaan schema’s vaak uit oefeningen zoals deze:
Enkelpompen: in lig of zit beweegt u uw voeten op en neer. Dit stimuleert de bloedsomloop in uw onderbenen.
Bilspieren aanspannen: in rugligging knijpt u uw billen enkele seconden samen en ontspant u weer.
Knie en heup buigen in lig: u schuift de hiel van uw geopereerde been over het bed naar u toe, binnen de grens die uw ziekenhuis aangaf.
Bovenbeenspier aanspannen: u duwt uw knieholte in het bed en spant de voorkant van uw dijbeen aan.
Opstaan uit een stoel: met armleuningen, gewicht gelijk verdeeld, langzaam en gecontroleerd.
Been opzij in stand: met steun aan een aanrecht beweegt u het geopereerde been rustig zijwaarts, met een rechte romp.
Later komen daar vaak bij: kleine kniebuigingen, op een step stappen, balans op één been, fietsen op een hometrainer en wandelen in een steeds hoger tempo.
Zo oefent u veilig
Oefen liever drie of vier keer per dag kort dan één keer lang.
Een trekkend of vermoeid gevoel mag. Scherpe pijn, of pijn die de volgende ochtend erger is, betekent dat u een stap terug doet.
Houd u aan de bewegingsbeperkingen uit uw ontslaginstructie tot uw orthopeed of fysiotherapeut ze opheft.
Twijfelt u over een oefening, laat haar dan eerst door uw fysiotherapeut controleren. Een verkeerd uitgevoerde oefening kost meer tijd dan zij oplevert.
Werd u geopereerd vanwege artrose? Dan herkent u misschien de principes uit onze gids over oefeningen bij heupartrose. Na de operatie wordt de opbouw voorzichtiger, maar het doel blijft hetzelfde: sterke en soepele heupspieren.
Wat bepaalt hoe snel u herstelt?
Volgens ReumaZorg Nederland moeten mobiliteit, spierkracht, stabiliteit en coördinatie zich voldoende ontwikkelen voordat uw looppatroon echt verbetert. Hoe snel dat gaat, hangt af van onder meer:
Uw conditie en spierkracht vóór de operatie. Wie fit de operatie ingaat, herstelt vaak vlotter.
Hoe lang u al klachten had. Na jaren pijn zijn spieren vaak verzwakt en hebt u een manier van lopen aangeleerd die u weer moet afleren.
Andere aandoeningen, zoals rugklachten, artrose in de andere heup of de knie, of een aandoening die de wondgenezing vertraagt.
De operatietechniek en de instructies van uw orthopeed.
Hoe trouw u oefent. Dagelijks een paar keer kort oefenen maakt het grootste verschil.
Steun thuis: hulp bij het huishouden, zodat u uw energie kunt steken in herstel.
Huishouden, fietsen, zwemmen en werk
Het OLVG adviseert om uw dag te plannen: wissel zware en lichte taken af, en zitten met staan of lopen. Regel de eerste weken hulp voor zwaar werk zoals stofzuigen, het bed verschonen en ramen zemen. In bad stappen kan volgens het OLVG vanaf zes weken na de operatie.
Voor fietsen en zwemmen noemt het Jeroen Bosch Ziekenhuis deze richtlijnen: fietsen kunt u na zes weken overwegen, als u voldoende controle over uw been hebt en een fiets met een lage instap gebruikt. Zwemmen kan na acht weken, na toestemming van uw orthopeed. Begin op de hometrainer of op een rustig fietspad, niet meteen in het drukke stadsverkeer.
Wanneer u weer gaat werken, hangt af van uw werk. Met een bureaubaan kunt u vaak eerder terug dan met staand of fysiek zwaar werk. Zowel de Sint Maartenskliniek als het Jeroen Bosch Ziekenhuis adviseren om werkhervatting te bespreken met uw orthopeed of bedrijfsarts. Een goed ingerichte werkplek helpt daarbij: een stoel op de juiste hoogte maakt opstaan makkelijker en voorkomt dat u te diep gaat zitten.
Wanneer neemt u contact op met het ziekenhuis?
De meeste mensen herstellen zonder problemen. Toch is het belangrijk dat u weet wanneer u niet afwacht. Het Alrijne Ziekenhuis vraagt u te bellen bij:
koorts van 38,5 °C of hoger;
roodheid of warmte rond de wond;
een ziek, rillerig of grieperig gevoel;
heel veel pijn ondanks pijnstilling;
als u niet meer op het geopereerde been kunt staan;
als de pleister voor meer dan de helft vol bloed of wondvocht zit, of als er bloed langs loopt.
Noordwest Ziekenhuisgroep voegt daar toenemende pijn van de wond, opnieuw lekken van de wond en pijn in het onderbeen of de kuit aan toe. Buiten kantoortijden belt u de Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis waar u bent geopereerd. Plotselinge hevige pijn na een draaibeweging, waarbij uw been korter lijkt of naar binnen of buiten gedraaid staat, is ook een reden om direct te bellen.
Heupimpingement is iets anders
Wie zoekt op herstel na een heupoperatie, komt vaak de termen cam- en pincer-impingement tegen. Dat is een andere aandoening. Bij impingement botsen de kop van het dijbeen en de rand van de heupkom tegen elkaar bij buigen en draaien. Bij een cam-vorm zit er extra bot op de overgang van kop naar hals van het dijbeen. Bij een pincer-vorm overdekt de kom de kop te ver. De combinatie van beide komt ook voor. Vaak gaat het om jongere, actieve mensen met liespijn bij sporten, lang zitten of diep hurken.
De behandeling verschilt van revalidatie na een prothese. Bij impingement beginnen orthopeden meestal met fysiotherapie: leren welke bewegingen de klachten uitlokken, verbeteren van de controle over bekken en romp, en versterken van de heupspieren. Helpt dat onvoldoende, dan kan de orthopeed een kijkoperatie voorstellen, waarna een eigen revalidatieschema volgt. Dat schema ziet er anders uit dan na een kunstheup. Herkent u deze klachten, dan is een gericht onderzoek de eerste stap.
Onze visie op revalidatie na een heupprothese
Wij zien in onze praktijk dat het verschil tussen een gemiddeld en een goed herstel zelden in één bijzondere oefening zit. Het zit in begeleiding die past bij uw lichaam, uw doelen en uw dagelijks leven. Iemand die weer met de kleinkinderen wil wandelen, heeft een ander schema nodig dan iemand die terug wil naar de tennisbaan. Daarom nemen wij de tijd. Een behandeling bij ons duurt 50 minuten. Zo is er ruimte om uw looppatroon goed te bekijken, uw oefeningen te corrigeren en samen de volgende stap te bepalen. U hebt geen verwijzing van de huisarts nodig om bij ons te beginnen. Voor expats komt er nog iets bij. Na een operatie in een ander land wilt u precies begrijpen wat u wel en niet mag. Wij behandelen in het Nederlands, Engels en Russisch, zodat niets verloren gaat in de vertaling. Ons team volgt elk jaar bijscholing, en onze patiënten geven ons gemiddeld een 9,6. Dat vertrouwen nemen wij serieus, bij elke stap van uw herstel. Boris
Revalideren bij Salbar Fysiotherapie
Bent u net geopereerd of staat uw operatie gepland? Wij begeleiden u van de eerste weken thuis tot de terugkeer naar werk en sport. Een eerste bezoek kost 130 €, een vervolgbehandeling fysiotherapie 110 €. Is naar de praktijk komen in de eerste weken nog lastig, dan komen wij bij u thuis voor 155 € per uur. Daarnaast bieden wij een online oefenprogramma voor 55 € per 4 weken, zodat u ook tussen de behandelingen door met het juiste schema werkt.
Bekijk de tarieven en patiënteninformatie voor meer over vergoeding door uw zorgverzekering, of vul direct het intakeformulier in. Maak een afspraak en begin uw herstel met begeleiding in uw eigen taal. Hebt u ook een knieoperatie achter de rug of gepland, lees dan onze herstelgids na een knieoperatie.
Veelgestelde vragen
Wanneer kan ik weer zonder krukken lopen?
De meeste mensen lopen na vier tot zes weken korte stukjes zonder krukken, in en rond het huis. Het moment hangt niet af van de kalender, maar van de kracht van uw heupspieren en uw looppatroon. Uw fysiotherapeut beoordeelt wanneer u kunt afbouwen. Mankt u nog, dan is het te vroeg.
Hoeveel keer per week heb ik fysiotherapie nodig?
Dat verschilt per persoon. Hebt u een verhoogd risico op vertraagd herstel, dan raadt de Nederlandse richtlijn begeleide training aan. Zonder dat risico kan het volstaan dat uw fysiotherapeut u zelfstandige oefeningen leert en regelmatig controleert. In beide gevallen oefent u zelf dagelijks.
Mag ik op mijn zij slapen met een nieuwe heup?
Dat hangt af van de operatietechniek en de instructies van uw ziekenhuis. In de eerste zes weken gelden vaak beperkingen voor bepaalde houdingen. Veel mensen slapen dan op de rug of met een kussen tussen de knieën. Vraag uw orthopeed of fysiotherapeut wat voor u geldt.
Kan ik met een heupprothese weer sporten?
Veel mensen fietsen, zwemmen, wandelen en golfen weer na hun revalidatie. Fietsen kan vaak na zes weken en zwemmen na acht weken, na toestemming van uw orthopeed. Bespreek sporten met veel springen of draaien altijd eerst met uw orthopeed.
Bronnen
Aanbevelingen