Antibiotica tegen chronische lage-rugpijn: helpt dat echt?

Antibiotica gebruiken we om bacteriële infecties te behandelen. Toch verschenen er de afgelopen jaren berichten dat een langdurige antibioticakuur misschien ook zou helpen bij chronische lage-rugpijn. Vooral mensen met een hernia en zogenaamde Modic-veranderingen op een MRI zouden er baat bij kunnen hebben.

Een nieuwe, goed opgezette studie uit 2026 laat echter zien dat dit in de praktijk niet werkt. Antibiotica verminderden de rugpijn niet beter dan een placebo, maar veroorzaakten wel duidelijk vaker bijwerkingen.

Een herkenbaar voorbeeld uit de praktijk

Onderstaande situatie is een samengestelde voorbeeldcasus. De gegevens zijn niet van één specifieke patiënt.

Peter is 47 jaar en heeft al ongeveer negen maanden pijn in zijn onderrug. De klachten begonnen na het tillen van zware dozen tijdens een verhuizing. In het begin trok de pijn ook naar zijn linkerbeen. De uitstraling werd later minder, maar de rugpijn bleef.

Vooral lang zitten, bukken en opstaan uit bed waren pijnlijk. Peter maakte zich zorgen omdat hij op een MRI-verslag de volgende woorden zag staan:

• discus­hernia;

• slijtage van de tussenwervelschijf;

• Modic type 1-veranderingen.

Op internet las hij dat Modic-veranderingen misschien veroorzaakt worden door bacteriën in de tussenwervelschijf. Hij vond verhalen van mensen die na een antibioticakuur minder pijn zouden hebben gekregen. Daarom vroeg hij tijdens het onderzoek:

“Als er misschien bacteriën in mijn tussenwervelschijf zitten, kan ik dan niet gewoon drie maanden antibiotica nemen?”

Die gedachte klinkt op het eerste gezicht logisch. Maar een verandering op een MRI bewijst niet dat er een bacteriële infectie aanwezig is.

Wat zijn Modic-veranderingen?

Tussen twee wervels ligt een tussenwervelschijf. Direct boven en onder deze schijf bevindt zich het bot van de wervels. Op een MRI kunnen veranderingen in dit bot zichtbaar zijn. Deze worden Modic-veranderingen genoemd.

Modic-veranderingen kunnen samenhangen met irritatie, belasting, herstelprocessen en veranderingen van de tussenwervelschijf. Ze komen zowel voor bij mensen met rugpijn als bij mensen die nauwelijks klachten hebben.

Een Modic-verandering betekent dus niet automatisch:

• dat er een infectie aanwezig is;

• dat bacteriën de oorzaak van de pijn zijn;

• dat antibiotica nodig zijn;

• of dat de rug blijvend beschadigd is.

Een MRI is een onderdeel van het onderzoek, maar het beeld moet altijd worden gecombineerd met de klachten en het lichamelijk onderzoek.

Wat onderzocht de nieuwe studie?

Aan het onderzoek deden 170 volwassenen tussen 18 en 60 jaar mee. Alle deelnemers hadden langer dan drie maanden lage-rugpijn en op de MRI was een discus­hernia zichtbaar.

De deelnemers werden willekeurig verdeeld over twee groepen:

• de ene groep kreeg amoxicilline met clavulaanzuur;

• de andere groep kreeg een placebo zonder werkzame antibiotica.

Iedereen nam de tabletten tweemaal per dag, gedurende 90 dagen. De deelnemers en de onderzoekers wisten tijdens het onderzoek niet wie het echte antibioticum kreeg.

Na drie en twaalf maanden bekeken de onderzoekers onder andere:

• hoeveel pijn de deelnemers hadden;

• hoeveel beperkingen zij ervoeren;

• of zij minder konden werken;

• en of Modic-veranderingen invloed hadden op het resultaat.

  
  

De antibiotica werkten niet beter dan placebo

Na twaalf maanden was er vrijwel geen verschil tussen de groepen. Op een pijnschaal van 0 tot 10 bedroeg het gecorrigeerde verschil slechts 0,06 punt. Dat is geen merkbaar of klinisch relevant effect.

Ook op andere gebieden hielpen de antibiotica niet:

• de lichamelijke beperkingen namen niet extra af;

• mensen verzuimden niet minder van hun werk;

• dagelijkse activiteiten gingen niet beter;

• ook bij deelnemers met Modic type 1 of 2 was er geen voordeel.

Deze studie ondersteunt daarom niet het idee dat chronische lage-rugpijn met een hernia of Modic-veranderingen behandeld moet worden met een langdurige antibioticakuur.

Wel meer bijwerkingen

Antibiotica zijn geen onschuldige medicijnen.

In de antibioticagroep kreeg 40% van de deelnemers een bijwerking. In de placebogroep was dat 23,5%. Vanwege bijwerkingen moest 16,5% van de mensen met antibiotica stoppen. In de placebogroep was dit 2,4%.

Mogelijke bijwerkingen van amoxicilline met clavulaanzuur zijn onder andere:

• diarree;

• misselijkheid;

• buikpijn;

• huiduitslag;

• schimmelinfecties;

• en allergische reacties.

Daarnaast kan onnodig antibioticagebruik bijdragen aan antibioticaresistentie. Bacteriën worden dan minder gevoelig voor antibiotica, waardoor echte infecties in de toekomst moeilijker te behandelen kunnen zijn.

Hoe werd Peter dan wel geholpen?

Tijdens het fysiotherapeutisch onderzoek bleek dat Peter vooral bang was geworden om zijn rug te belasten. Hij bewoog steeds voorzichtiger, stopte met sporten en wisselde voortdurend van houding. Hierdoor nam zijn conditie af en werd zijn rug steeds gevoeliger voor normale dagelijkse belasting.

Samen met de fysiotherapeut werd een behandelplan opgesteld. Dat bestond uit:

• uitleg over de MRI en de betekenis van Modic-veranderingen;

• onderzoek naar kracht, beweeglijkheid en gevoeligheid van de rug;

• tijdelijk aanpassen van zwaar tillen en lang zitten;

• geleidelijk opbouwen van lopen en dagelijkse activiteiten;

• oefeningen voor benen, romp en heupen;

• begeleiding bij het hervatten van sport en werk;

• zo nodig behandeling gericht op pijnvermindering en beter bewegen.

Peter kreeg geen belofte dat één behandeling de hernia of de Modic-verandering zou “weghalen”. Het doel was dat hij zijn rug opnieuw leerde belasten en stap voor stap meer vertrouwen kreeg in bewegen.

Na enkele weken kon hij langer lopen en zitten. De pijn was nog niet volledig verdwenen, maar beheerste zijn dag niet meer. Dat is bij chronische rugpijn vaak een realistischer herstelproces dan wachten op één medicijn of techniek die alles oplost.

Wanneer zijn antibiotica wél nodig?

Er bestaat een belangrijk verschil tussen gewone chronische rugpijn en een echte infectie van de wervelkolom, zoals spondylodiscitis.

Bij een aangetoonde bacteriële infectie kunnen antibiotica juist noodzakelijk en soms levensreddend zijn. Een arts stelt zo’n diagnose op basis van het totale medische beeld, bijvoorbeeld met bloedonderzoek, beeldvorming en soms aanvullend microbiologisch onderzoek.

Neem snel contact op met een arts bij rugpijn in combinatie met:

• koorts of koude rillingen;

• ernstig ziek voelen;

• onverklaarbaar gewichtsverlies;

• snel toenemende en constante nachtelijke pijn;

• een sterk verminderde afweer;

• recent doorgemaakte ernstige infectie;

• recente operatie of injectie rond de wervelkolom;

• krachtsverlies in één of beide benen;

• gevoelloosheid rond kruis of zitvlak;

• of verlies van controle over blaas of darmen.

Een infectie moet gericht door een arts worden onderzocht. Begin nooit op eigen initiatief met overgebleven antibiotica.

Wat betekent dit voor patiënten met een hernia of Modic-veranderingen?

Een hernia of Modic-verandering op de MRI is geen reden om automatisch antibiotica te gebruiken. Bij chronische lage-rugpijn is het meestal zinvoller om eerst goed te onderzoeken:

• welke bewegingen en belastingen de klachten beïnvloeden;

• of er sprake is van zenuwprikkeling;

• hoeveel iemand nog durft en kan bewegen;

• hoe werk, slaap, stress en conditie meespelen;

• en welke activiteiten geleidelijk kunnen worden opgebouwd.

De juiste behandeling is niet voor iedere patiënt hetzelfde. Maar een langdurige breed-spectrum antibioticakuur zonder aangetoonde infectie hoort op basis van het huidige onderzoek niet bij de normale behandeling van chronische lage-rugpijn.

Conclusie

Een antibioticakuur van 90 dagen gaf bij mensen met chronische lage-rugpijn en een discus­hernia geen betere pijnvermindering dan placebo. Ook mensen met Modic-veranderingen hadden er geen aantoonbaar voordeel van. Bijwerkingen kwamen daarentegen duidelijk vaker voor.

Heeft u langdurige rugpijn of staat er een hernia of Modic-verandering in uw MRI-verslag? Laat dan niet alleen de scan beoordelen, maar ook uw klachten, zenuwfunctie, belastbaarheid en manier van bewegen.

Bij Salbar Fysiotherapie onderzoeken we welke factoren in uw situatie werkelijk een rol spelen en stellen we een persoonlijk, stapsgewijs behandelplan op.

Bron: Cicuttini et al., JAMA Network Open, 2026⁠