top of page
Zoeken

Heupartrose fysiotherapie: wat werkt echt tegen pijn en stijfheid?

Foto van schrijver: Boris Feldman
Boris Feldman
14 okt
10 minuten om te lezen

Patiënt oefent met opstaan uit een stoel

Ja: actieve, gesuperviseerde fysiotherapie vermindert vaak pijn en verbetert de bewegingsfunctie bij heupartrose. De KNGF-richtlijn en Thuisarts beschrijven oefentherapie als eerste stap, nog voor een operatie wordt overwogen. Het effect zit in pijnreductie, betere mobiliteit en soms uitstel van een heupprothese, mits de behandeling aan bepaalde minimumeisen voldoet.

 

Kort samengevat:  

  • Een persoonlijk programma combineert krachttraining, conditietraining zoals wandelen of fietsen, en oefeningen voor dagelijkse bewegingen, zoals traplopen en opstaan uit een stoel.

  • Bij krachttraining adviseert de richtlijn 2 tot 4 sets van 8 tot 15 herhalingen; beginners trainen op 50 tot 60 procent van hun maximale kracht.

  • Een traject duurt 8 tot 12 weken, met begeleiding een of twee keer per week; boostersessies na 3 en 6 maanden helpen de vooruitgang behouden.

  • De basisverzekering vergoedt maximaal 12 behandelingen voor oefentherapie bij artrose per periode van 12 maanden; aanvullende verzekeringen kunnen meer behandelingen vergoeden.

  • Bij aanhoudende nachtelijke pijn, toenemende beperkingen ondanks maanden oefenen of hevige pijn die niet reageert op behandeling, bespreek je met de huisarts of verwijzing nodig is.

 



Inhoudsopgave

 

 

Wat is heupartrose en waarom draait fysiotherapie om actieve oefentherapie?

 

Heupartrose is slijtage van het kraakbeen in het heupgewricht, waardoor bot direct over bot kan schuren. Dat geeft pijn in de lies, stijfheid na rust en moeite met lopen, traplopen of opstaan uit een stoel. De klachten nemen meestal geleidelijk toe en beïnvloeden het dagelijks functioneren meer dan de röntgenfoto’s soms doen vermoeden.

 

Artrose is niet omkeerbaar: er bestaat geen behandeling die het versleten kraakbeen herstelt. Daarom richt fysiotherapie zich niet op genezing, maar op het verbeteren van kracht, mobiliteit en belastbaarheid, zodat je met minder pijn kunt bewegen. Dat uitgangspunt is ook de basis van de richtlijn over oefentherapie bij heup- of knieartrose, die actieve oefentherapie als kernbehandeling aanmerkt.

 

Drie kenmerken bepalen hoe een fysiotherapeut de aanpak inricht:

 

  • Pijn en stijfheid wisselen per dag en nemen vaak toe na lang zitten of staan.

  • Spierkracht rond de heup neemt af door verminderd gebruik, wat de klachten versterkt.

  • Functioneren in het dagelijks leven, niet de mate van slijtage op een foto, bepaalt de behandelkeuze.

 

Welke oefeningen en behandelvormen gebruikt een fysiotherapeut bij heupartrose?

 

Een fysiotherapeut combineert meestal drie typen training, afgestemd op jouw belastbaarheid en doelen.

 

  1. Spierkrachttraining van de heup- en beenspieren, met een intensiteit van 60 tot 80% van je maximale kracht (of 50 tot 60% bij beginners), in 2 tot 4 sets van 8 tot 15 herhalingen, zoals beschreven in de KNGF-richtlijn.

  2. Aerobe training, zoals wandelen, fietsen of zwemmen, op meer dan 60% van je maximale hartslag of een vergelijkbare inspanning op de Borgschaal tussen 14 en 17.

  3. Functionele training, gericht op bewegingen die je dagelijks nodig hebt: opstaan uit een stoel, traplopen, bukken en lopen op ongelijke ondergrond.

 

Voor wie moeite heeft met belasten op het droge, biedt aquatherapie een alternatief: het water ondersteunt het lichaamsgewicht, waardoor oefenen minder pijnlijk aanvoelt. Groepsprogramma’s werken bovendien goed voor de motivatie, omdat lotgenoten elkaar stimuleren om door te zetten.

 

Voor concrete oefeningen die je thuis kunt uitvoeren, hebben we een uitgebreider overzicht samengesteld in heupartrose oefeningen: welke aanpak werkt echt?

 

Pro-tip: Bouw kracht en conditie gelijktijdig op, niet na elkaar: een gemengd programma geeft sneller resultaat dan eerst alleen kracht en pas later conditie trainen.

 

Praktische behandelopzet: frequentie, duur en wat je kunt verwachten

 

Een gangbaar traject duurt 8 tot 12 weken, met sessies van gemiddeld 60 minuten, zo blijkt uit onderzoek dat in de richtlijn oefentherapie bij heup- of knieartrose is opgenomen. Je start doorgaans 1 tot 2 keer per week onder begeleiding en bouwt dat geleidelijk af naarmate je de oefeningen zelfstandig beheerst.

 

Uit een review van 15 gerandomiseerde onderzoeken bij 1.402 patiënten met heup- of knieartrose bleek dat gesuperviseerde oefentherapie meestal werd gegeven in sessies met een mediane duur van 60 minuten, 1 tot 3 keer per week, gedurende 6 tot 12 weken. Dat geeft een realistisch beeld van wat je mag verwachten voordat je verbetering voelt.

 

Na afronding van het traject raadt de richtlijn boostersessies aan, bijvoorbeeld na 3 en 6 maanden, om de opgebouwde kracht en techniek te onderhouden. Thuisoefeningen tussen de begeleide sessies door zijn essentieel: zonder herhaling thuis verdwijnt het effect sneller.

 

Wat betreft vergoeding geldt in het basispakket een maximum van 12 behandelingen per periode van 12 maanden voor oefentherapie bij artrose, zoals vastgelegd in het pakketadvies van Zorginstituut Nederland.

 

  • Reken op 8 tot 12 weken behandeling met wekelijkse of tweewekelijkse begeleiding.

  • Plan boostersessies na 3 en 6 maanden om het resultaat vast te houden.

  • Houd rekening met het vergoedingsmaximum van 12 behandelingen per 12 maanden.

 

Wanneer is fysiotherapie niet voldoende? Stepped care en verwijzing naar orthopedie

 

Fysiotherapie is de eerste stap in wat in Nederland stepped care heet: je begint met de minst ingrijpende aanpak en schaalt alleen op als dat nodig is. Thuisarts.nl beschrijft dat gewichtsverlies, pijnstilling en actieve oefentherapie eerst worden ingezet, en dat een heupprothese pas volgt als die stappen onvoldoende verlichting geven.

 

Niet elke patiënt reageert evengoed op oefentherapie. Een aantal signalen vraagt om overleg met de huisarts of verwijzing naar een orthopeed:

 

  • Pijn die 's nachts aanhoudt en je slaap verstoort, ondanks therapie.

  • Functionele beperkingen die ondanks maanden trainen blijven toenemen.

  • Aanhoudende, hevige pijn die niet reageert op oefentherapie en pijnstilling.

 

Komt een operatie toch in beeld, dan blijft de fysiotherapeut relevant: preoperatieve training verbetert vaak de uitgangspositie voor herstel, en postoperatieve begeleiding bouwt kracht en mobiliteit weer op. Goede afstemming tussen fysiotherapeut, huisarts en orthopeed voorkomt dat je tussen behandelaars in valt.

 

Hoe beoordeelt een fysiotherapeut heupartrose bij de eerste afspraak?

 

Voordat er geoefend wordt, volgt altijd een grondige beoordeling. Een fysiotherapeut begint met een anamnese: vragen over waar de pijn precies zit, wanneer die verergert, hoe lang de klachten al bestaan en welke bewegingen je vermijdt. Ook je algemene gezondheid, eerdere blessures en doelen in het dagelijks leven komen aan bod, omdat die het behandelplan mede bepalen.

 

Daarna volgt lichamelijk onderzoek: de fysiotherapeut test de bewegingsuitslag van je heup, meet spierkracht in de omliggende spieren en kijkt naar je manier van lopen. Vaak wordt ook gekeken naar compensatiepatronen, zoals een scheve houding of een ander gangbeeld, die ontstaan doordat je onbewust de pijnlijke heup ontlast.

 

Deze combinatie van gesprek en onderzoek bepaalt niet alleen de zwaarte van de klachten, maar ook welk zorgprofiel bij je past. Sommige mensen hebben vooral advies en zelfmanagement nodig, terwijl anderen baat hebben bij een intensiever, langer begeleid traject, zeker bij bijkomende aandoeningen of wanneer pijn moeilijk te hanteren is. De uitkomst van dit onderzoek vormt de basis voor het oefenprogramma dat volgt, inclusief de keuze voor kracht, conditie of functionele training.

 

Welke technieken verlichten pijn tijdens de behandeling van heupartrose?

 

Naast oefentherapie zetten fysiotherapeuten gerichte technieken in om pijn hanteerbaar te maken, zodat bewegen makkelijker wordt. Manuele therapie, waarbij de behandelaar met de handen gewrichten en weke delen mobiliseert, kan stijfheid rond de heup verminderen en de bewegingsuitslag vergroten. Dat maakt oefenen vaak minder belastend in de eerste weken van een traject.

 

Pijneducatie speelt een even grote rol. Begrijpen waarom artrose pijn doet, en waarom bewegen ondanks pijn meestal veilig is, helpt angst voor beweging te verminderen. Veel mensen vermijden onbewust activiteit uit angst om schade te veroorzaken, terwijl juist die vermijding spierkracht en mobiliteit verder laat afnemen. Meer uitleg over hoe je anders met pijn kunt leren omgaan, vind je in pijneducatie technieken: zo leer je anders omgaan met pijn

 

Thuisarts.nl adviseert paracetamol als eerste keuze pijnstilling, juist om de drempel tot bewegen te verlagen. Zwaardere pijnstillers worden alleen kortdurend en op advies van de huisarts ingezet. Een fysiotherapeut stemt de intensiteit van oefeningen af op je pijnniveau die dag, zodat je blijft bewegen zonder jezelf te overbelasten.

 

Welke aanpassingen in je dagelijks leven ondersteunen de behandeling?

 

Fysiotherapie werkt het best als leefstijl en ergonomie meebewegen met het oefenprogramma. Gewichtsverlies is daarbij een van de meest concrete hefbomen: een afname van 5 tot 10% van je lichaamsgewicht kan de druk op het heupgewricht merkbaar verlagen, zo blijkt uit informatie van Thuisarts.nl. Dat scheelt pijn bij elke stap die je zet.

 

Praktische aanpassingen in huis en op het werk maken het verschil tussen een dag vol pijn en een dag die beheersbaar blijft. Denk aan een hogere stoel of toiletverhoging om minder diep door de heup te hoeven zakken, een wandelstok bij langere afstanden, of het spreiden van staande taken over de dag in plaats van alles achter elkaar te doen. De keuzekaart van Thuisarts noemt dergelijke hulpmiddelen en leefstijlprogramma’s expliciet als aanvullende stappen naast oefentherapie.

 

Schoeisel met goede demping, het vermijden van lang stilstaan en het inbouwen van korte beweegmomenten tussen zitperiodes door, ondersteunen het effect van de training. Een fysiotherapeut bespreekt deze aanpassingen vaak samen met het oefenprogramma, zodat de thuis- en werksituatie de vooruitgang niet tegenwerkt.

 

Hoe helpen kinesiotaping en medische massage bij heupartrose?

 

Naast oefentherapie kunnen aanvullende behandelingen de omgang met pijn verlichten, al vervangen ze de actieve training nooit. Kinesiotaping kan tijdens een actieve periode bijdragen aan een prettiger bewegingsgevoel rond het gewricht en geeft sommige mensen extra vertrouwen om te blijven bewegen. Medische massage richt zich op de spieren rond de heup die door compensatiebewegingen vaak verkrampt of overbelast raken, en helpt die spanning te verminderen.

 

Wij bieden beide behandelingen aan als aanvulling op een oefenprogramma, niet als vervanging ervan. Een sessie medische massage duurt, net als een reguliere fysiotherapiesessie, voldoende lang om gericht te werken aan de spanning die artrose met zich meebrengt. Kinesiotaping zetten we gericht in, meestal na overleg over wat voor jouw situatie zinvol is.

 

Deze aanvullende technieken werken het best wanneer ze zijn ingebed in een breder plan: eerst de diagnose en het oefenprogramma, en vervolgens de ondersteunende behandelingen die het dagelijks functioneren verder vergemakkelijken. Zo blijft de nadruk liggen op wat volgens de richtlijn de grootste gezondheidswinst oplevert, namelijk actieve training, met de aanvullende zorg als praktische ondersteuning daarbij.


Hoe helpen kinesiotaping en medische massage bij heupartrose? — overview diagram

Hoe stel je een persoonlijk oefenprogramma op en volg je het op?

 

Een oefenprogramma dat werkt, is nooit een standaardlijstje. Het wordt opgebouwd op basis van de eerste beoordeling: welke spieren zwak zijn, welke bewegingen pijn doen en wat je doelen zijn, bijvoorbeeld weer pijnvrij kunnen traplopen of een wandeling van een halfuur maken. De fysiotherapeut past intensiteit en oefenkeuze continu aan op basis van hoe je reageert.

 

Opvolging is net zo belangrijk als de start. Tijdens begeleide sessies wordt de uitvoering gecontroleerd en de belasting opgehoogd zodra dat verantwoord is. Tussen de sessies door zet je het programma zelfstandig thuis voort, idealiter met vaste momenten in de week zodat het een gewoonte wordt in plaats van een extra taak.

 

Online ondersteuning kan deze opvolging vergemakkelijken, vooral wanneer je niet elke week naar de praktijk kunt komen. Een online oefenprogramma biedt structuur en herinneringen, zodat de opbouw die je tijdens begeleide sessies maakt, niet wegzakt in de weken ertussen. Voor praktische voorbeelden van oefeningen die goed te combineren zijn met zelfstandig trainen, verwijzen we naar fysiotherapie huiswerkoefeningen: belang uitgelegd

 

Wat kun je verwachten van het verloop van je fysiotherapietraject?

 

De eerste weken van een traject draaien vooral om wennen: je leert de juiste uitvoering van oefeningen en de fysiotherapeut bouwt de belasting rustig op. Verbetering voel je meestal niet na de eerste sessie, maar geleidelijk, over de weken heen, naarmate kracht en bewegingsgewoonten veranderen.

 

Rond de 8 tot 12 weken, de gangbare duur van een behandelperiode volgens de KNGF-richtlijn, evalueert de fysiotherapeut samen met jou het resultaat: is de pijn verminderd, is het lopen makkelijker, kun je weer activiteiten uitvoeren die eerder lastig waren. Op basis daarvan wordt bepaald of je zelfstandig verder kunt, of dat een vervolgtraject nodig is.

 

Niet iedereen ervaart evenveel verbetering, en dat is geen falen van de behandeling: artrose blijft een chronische aandoening, en het doel is functioneren verbeteren, niet de slijtage ongedaan maken. Boostersessies na 3 en 6 maanden houden de opgebouwde vooruitgang vast en voorkomen dat je terugvalt in oude, ontlastende bewegingspatronen.

 

Praktijkperspectief: waarom supervisie en maatwerk het verschil maken

 

De richtlijnen zijn helder over wat werkt, maar in de praktijk valt of staat het resultaat bij de uitvoering. Wij zien dat begeleide sessies, waarin een fysiotherapeut techniek corrigeert en belasting stap voor stap verhoogt, tot een veiligere opbouw leiden dan een lijst oefeningen die iemand zonder toezicht aframmelt. Supervisie voorkomt dat mensen te snel of te traag opbouwen, en dat verschil bepaalt vaak of iemand na acht weken wel of geen verbetering voelt.

 

Onze aanpak combineert fysiotherapie, medische massage en, waar relevant, online opvolging, zodat het oefenprogramma niet stopt bij de praktijkdeur. Voor wie zelfstandig wil oefenen tussen sessies door, hebben we de belangrijkste bewegingen uitgewerkt in heupartrose oefeningen: welke aanpak werkt echt?

 

Goede oefentherapie draait niet om zoveel mogelijk herhalingen, maar om de juiste uitvoering op het juiste moment in het traject.

 

— Boris

 

Starten bij Salbar: eerste stappen bij heupklachten

 

Je kunt direct een eerste afspraak boeken wanneer heupklachten je dagelijks leven beperken. Tijdens het Eerste Bezoek (130 €) brengen we je klachten, bewegingspatroon en doelen in kaart, en stellen we samen een plan op.


Salbarfysiotherapie

Afhankelijk van je situatie kunnen we direct starten met een Fysiotherapie Sessie, een Oefenprogramma online voor wie zelfstandig wil opvolgen, of Medische Massage als aanvulling op je oefentraject. Onze fysiotherapeuten behandelen in meerdere talen, zodat je je klachten kunt bespreken in de taal waarin je je het meest op je gemak voelt.

 

  • Boek het Eerste Bezoek via onze pagina met patiëntinformatie, zonder verwijzing nodig.

  • Neem eerdere scans of rapporten mee als je die hebt, maar dat is geen vereiste.

  • Bekijk het volledige dienstenoverzicht om te zien welke behandeling bij jouw klachten past.

 

Dit artikel bevat algemene informatie en vervangt niet het advies van een gekwalificeerde arts. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener over uw eigen situatie voordat u op basis van deze inhoud handelt.

 

Veelgestelde vragen

 

Welke fysio-oefeningen zijn goed voor artrose in de heup?

 

Spierkrachttraining van de heup- en beenspieren, aerobe training zoals fietsen of wandelen, en functionele oefeningen zoals opstaan uit een stoel vormen de kern van een effectief programma. De KNGF-richtlijn adviseert krachttraining op 60 tot 80% van je maximale kracht, in 2 tot 4 sets van 8 tot 15 herhalingen.

 

Wat zijn de symptomen van artritis in de heup?

 

De belangrijkste klachten zijn pijn in de lies of heup, stijfheid na rust en moeite met lopen, traplopen of opstaan. De klachten nemen meestal geleidelijk toe en wisselen per dag in intensiteit.

 

Heeft fysio zin bij artrose?

 

Ja, gesuperviseerde oefentherapie leidt volgens de richtlijn oefentherapie bij heup- of knieartrose mogelijk tot pijnreductie op korte termijn en waarschijnlijk ook op langere termijn. Het is daarom de aanbevolen eerste stap, nog voor een operatie wordt overwogen.

 

Wat kan pijn in de lies veroorzaken bij slijtage van de heup?

 

Pijn in de lies ontstaat doordat het versleten kraakbeen in het heupgewricht minder schokabsorberend vermogen heeft, waardoor bewegingen direct belasting geven op het gewrichtskapsel en de omliggende spieren. Deze pijn verergert vaak bij lopen, traplopen of lang zitten en kan uitstralen naar de bovenbeen.

 

Hoeveel fysiotherapiebehandelingen worden vergoed bij heupartrose?

 

Vanuit het basispakket worden maximaal 12 behandelingen per periode van 12 maanden vergoed voor oefentherapie bij artrose, zoals vastgelegd in het pakketadvies van Zorginstituut Nederland. Aanvullende verzekeringen kunnen een hoger aantal behandelingen vergoeden.

 

Bronnen

 

Aanbevelingen

 

 
 
bottom of page